تلسکوپ ۷۰ میلی‌متری اسکای‌واچر (آکروماتیک، F700، با مقر AZ2)

مقاله مروری از ترنس دیکینسون

ترجمۀ آرش فراست

 حدود سه دهه بود که کیفیت بد تلکسوپ‌هایی که برای استفادۀ تازه‌کاران به بازار می‌آمدند من را آزار می‌داد. اغلب این تلسکوپ‌ها ۶۰ میلی‌متری بودند و روی جعبه‌شان عبارت «۴۵۰ برابر بزرگ‌نمایی» به چشم می‌خورد! معمولاً چند ماه قبل از کریسمس تمام مغازه‌های دوربین‌فروشی و فروشگاه‌ها پر از این تلسکوپ‌ها می‌شود. این تلسکوپ‌ها بسیار جلب توجه می‌کنند و اگر در زمینه تلسکوپ‌ها و ابزار اپتیکی اطلاعاتی نداشته‌باشید و در فکر خرید یک تلسکوپ نسبتاً ارزان نیز باشید، مقاومت برابر خریدن آن‌ها بسیار دشوار خواهد بود! مشکل این تلسکوپ‌های معمولی ویژۀ تازه‌کاران این است که علیٰرغم اینکه کیفیت اپتیک اصلی آن قابل قبول است، چشمی‌ها، جوینده، سه‌پایه، مقر و دفترچه راهنمای بدی دارند. چیزی که تازه‌کارها به آن احتیاج دارند مقر و سه‌پایه‌ای است که استفاده از آن آسان باشد و چشمی آن بزرگنمایی کم و میدان دید باز داشته‌باشد تا جستجوی اجرام سماوی آسان‌تر بشود.

اینجا چند تا از ویژگی‌هایی که تلسکوپ‌های تازه‌کارها باید داشته‌باشند را ذکر می‌کنم:

۱-اگر تلسکوپ شکستی باشد بهتر است قطر دهانۀ آن حداقل ۷۰ میلی‌متر (۲/۸ اینچ) باشد تا توان جمع‌آوری نور و قدرت تفکیک تلسکوپ برای رصد اجرامی که تازه‌کارها علاقۀ زیادی به دیدن‌شان را دارند، مناسب باشد؛ اجرامی مانند ماه، سیارات و برخی از کهکشان‌ها، سحابی‌ها و خوشه‌های درخشان. انواع دیگر تلسکوپ‌ها مانند تلکسوپ‌های بازتابی نیوتنی و ترکیبی بهتر است حداقل ۹۰ میلی‌متر قطر داشته‌باشند.

۲-بزرگنمایی چشمی باید حداقل ۲۵ تا ۳۵ برابر باشد و تصویری با حداقل ۱/۵ درجه میدان دید ارائه بدهد. بهتر است یک چشمی استاندارد دیگر هم با بزرگنمایی ۶۰ تا ۱۰۰ برابر وجود داشته‌باشد. چشمی‌ها باید رزوه استاندارد ۱/۲۵ اینچی داشته‌باشند. چشمی‌های استاندارد قدیمی ۰/۹۶۵ اینچی بودند که در بزرگنمایی‌های کم، میدان دید محدودی داشتند و اکنون از رده خارج شده‌اند. ادعای داشتن بزرگنمایی‌های بالا (بیش از ۲۰۰ برابر) هم کاملاً بی‌اساس است واصولاً این میزان بزرگنمایی برای فعالیت نجومی غیرجدی عملاً کاربردی ندارد.

۳-نوع مقر اهمیتی ندارد و فقط باید پایداری داشته‌باشد و استفاده از آن آسان باشد. مقرهای استوایی با درجه‌بندی‌ها و پیچ‌های بسیار «علمی و پیشرفته» به‌نظر می‌رسند اما استفاده از آن‌ها برای تازه‌کارها هیچ ضرورتی ندارد. کار با یک مقر سمت-ارتفاعی ساده که قابلیت حرکت در راستای بالا-پایین و چپ-راست دارد، کاربردی‌تر خواهد بود.

۴-سه‌پایه می‌تواند سبک باشد اما باید به استحکام آن نیز توجه داشت. برای امتحان، سه‌پایه را از نزدیکی مقر بگیرید و به چپ و راست تکان دهید. باید سر جای خود محکم باشد.

یکی از ضعف‌های اساسی اکثر تلسکوپ‌های ویژۀ تازه‌کارها این است که معمولاً بزرگنمایی چشمی‌های همراه آن‌ها به اندازه کم نیست و در نتیجه میدان دیدی معادل با یک درجه یا کمتر ارائه می‌دهد. این میدان دید محدود باعث می‌شود تا یک منجم تازه‌کار مدت زیادی صرف یک جرم سماوی معیّن کند. این میزان میدان دید برای کسی که تازه مشغول فعالیت نجومی شده‌است بسیار آزاردهنده است.

حالا که بسیاری از ایده‌آل‌هایم را در رابطه با تلسکوپ‌های ویژۀ تازه‌کاران گفتم، می‌خواهم نظرم را درباره تلسکوپی ۷۰ میلی‌متری که به تازگی از چین وارد شده و چند ماه پیش از کریسمس به بازار آمده‌است بگویم. این تلسکوپ جزء سری گسترده‌ای از تلسکوپ‌های شکستی و نیوتنی است که در چین ساخته می‌شوند و الان در کانادا با اسم‌های مختلفی شناخته می‌شوند.

چیزی که پیش از باز کردن جعبه تلسکوپ من را تحت تاثیر قرار داد قیمت کم آن بود؛ تلسکوپی ۷۰ میلی‌متری بسیار ارزان! بسیاری از تلسکوپ‌های ۶۰ میلی‌متری که دیده‌ام هم قیمت این تلسکوپ بوده‌اند. پس از سر هم کردن سریع تلسکوپ به کمک دفترچه راهنما، نزدیک غروب آفتاب تلکسوپ را هم‌خط کردم، برای خوردن شام یک ساعت استراحت کردم و پس از آن رصد را آغاز کردم.

اولین نکتۀ مثبت اپتیک آن است. ساختار اپتیکی اصلی آن استاندارد و آکروماتیک دوجزئی است. قطر آینۀ اصلی هم ۷۰ میلی‌متر و نسبت کانونی لوله f/10 است که برای استفادۀ تازه‌کارها بسیار مناسب خواهد بود. چشمی‌های همراه تلسکوپ ۱۰ میلی‌متری و ۲۵ میلی‌متری هستند و کیفیت آن‌ها برای تلسکوپی در این محدودۀ قیمت عالی است. چشمی ۲۵ میلی‌متری آن با بزرگنمایی ۲۸ برابر،میدان دید ۱/۹ درجه‌ای ارائه می‌دهد. با اینکه جویندۀ تلسکوپ خیلی مناسب نیست اما میدان دید وسیع این چشمی  ۲۵ میلی‌متری، رصدگر را قادر می‌سازد تا با کمی تمرین بدون استفاده از جوینده جرم سماوی را بیابد.

هر منجم تازه‌کار با دیدن تصویر کهکشان آندرومدا در میدان دید کامل ۱/۹ درجه‌ای به وجد می‌آیند. من هنگام رصد زیر آسمانی روستایی با حد قدر ۶ بودم و با این شرایط خوشۀ دوتایی صورت‌فلکی پرساووش (منظور خی و هاش است.م) مانند دو الماس درخشان به نظر می‌رسیدند. کهکشان مثلث سخت‌تر دیده می‌شد اما کاملاً قابل تشخیص بود.

در بزرگنمایی ۷۰ برابر و با استفاده از چشمی ۱۰ میلی‌متری، سه نوار گازی سطح مشتری آشکار شدند. با همین چشمی در روز ۴ نوامبر، سایۀ دو قمر آیو و گانیمد به شکل دو نقطۀ کوچک سیاه روی قرص مشتری دیده می‌شد. خود این قمرها هم در آن لحظه در مقابل مشتری بودند اما با این تلسکوپ قابل مشاهده نبودند. اما هنگامی که گانیمد به لبۀ قرص مشتری رسید، نقطۀ کوچک سفیدی را مقابل ابرهای تیرۀ مشتری تشخیص دادم که سر انجام از جلوی مشتری کنار رفت و در سیاهی فضا محو شد.

زحل بسیار زیبا بود و شکاف کاسینی نزدیک لبۀ خارجی حلقه‌ها کاملاً قابل تشخیص بود. با یکی از چشمی‌های خودم و در بزرگنمایی ۱۰۰ برابر، هر دو سیارۀ مشتری و زحل چشم‌اندازی فوق‌العاده داشتند. بزرگنمایی را بیشتر کردم اما بهترین تصویر قابل‌مشاهده از این دو سیاره با این تلسکوپ همان ۷۰ تا ۱۰۰ برار بزرگنمایی بود.

یک لنز بارلو ۲ برابر هم با چشمی ۱۰ میلی‌متری امتحان کردم تا بزرگنمایی ۱۴۰ برابر حاصل شود. درنتیجه دوتایی دوگانه (ستاره اپسیلون شلیاق در واقع دو جفت ستارۀ دوتایی است.م) صورت فلکی شلیاق (چنگ رومی) به‌خوبی تفکیک شدند. هر منجمی از دیدن همچین تصاویری خوشحال خواهد شد.

حالا به نقاط ضعف تلسکوپ اشاره می‌کنم. مقر کمی لقّی دارد البته من موارد بسیار بدتری روی تلسکوپ‌های گران‌تر هم دیده‌ام. اگر دو دستگیره‌ای که فشار را به محور ارتفاع انتقال می‌دهند، همیشه سفت کنید تا تلسکوپ به نرمی حرکت کند و در جای تنظیم‌شده باقی بماند، مقر بسیار بهتر کار خواهد کرد. فوکوسر هم محکم و قابل اطمینان است اما لرزش تلسکوپ هنگام پیچاندن پیچ آن اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. البته وقتی فوکوس‌کردن تصویر را با استفاده از هر دو دست (با پیچاندن هر دو پیچ فوکوس) انجام دادم، این لرزش بسیار کاهش پیدا کرد. خوشبختانه این سه‌پایه آلومینیومی نسبت به وزنی که دارد بسیار محکم است. مجموعاً می‌توان گفت وضعیت پایداری مقر و سه‌پایه خیلی هم ناامیدکننده نیست.

آیا این تلسکوپ را به عنوان گزینه‌ای مناسب برای تازه‌کارها توصیه می‌کنم؟ قیمت فوق‌العاده کم، چشمی‌های خوب همراه تلسکوپ و قطر دهانۀ ۷۰ میلی‌متری (به‌جای ۶۰ میلی‌متر)، ضعف جوینده و مقر را جبران می‌کند. بنابراین این تلسکوپ را به عنوان تلسکوپی خوب و مقرون به صرفه به منجمان تازه‌کار و مشتاقان نجوم که محدودیت بودجه دارند، توصیه می‌کنم.

امتیاز مجموع: ۳ از ۵